Airstacken

Laatst bijgewerkt op 20 juni 2018

Airstacken betekent letterlijk lucht stapelen. Tijdens het inademen wordt met een handbeademingsballon extra lucht in de longen geblazen. Hierdoor wordt het inademingsvolume vergroot. De ALS-patiënt kan deze techniek zelfstandig of met hulp uitvoeren. De fysiotherapeut van het ALS behandelteam kan de patiënt, mantelzorger en thuiszorgmedewerkers uitleg geven over airstacken. 

Bekijk de instructiefilmpjes airstacken van het ALS Centrum.

Het doel van airstacken

Airstacken heeft als doel het longvolume te behouden, krachtiger kunnen uitademen of hoesten, de borstkas soepel te houden en de longblaasjes open te houden. De Maximale Inademings Capaciteit (MIC) die met airstacken bereikt wordt, is groter dan de Vitale Capaciteit (VC) die de patiënt op eigen spierkracht kan bereiken.

Airstackballon

airstack_afbeelding

Voorbeeld van een airstackset met handbeademingsballon, verbindingsslang en mondstuk

Voor airstacken wordt een blauwe beademingsballon of groene airstackballon gebruikt, met mondstuk of kapje. Let op: De blauwe ballon heeft een drukventiel. Het drukventiel moet openstaan. Voor airstacken bij beademde patiënten geeft het CTB instructie. Bij invasief beademde patiënten mogen alleen groene airstackballonnen worden gebruikt. Informeer aub bij het CTB in uw regio.

Effecten

De effecten van airstacken zijn:

  1. De inademingsbewegingen van de borstkas worden groter, waarmee het stijver worden van de borstkas wordt voorkomen. Dit kan relevant zijn wanneer de patiënt in een later ziektestadium op beademing is aangewezen.
  2. Dichtgevallen longblaasjes ontplooien (ten dele en tijdelijk), waardoor het
    gaswisselingsoppervlak groter wordt.
  3. De vergrote inademing leidt tot een vergrote en versterkte uitademing, die kan worden benut voor het voorkomen van slijmophoping in de luchtwegen.

Airstacken heeft geen invloed op de ademhaling (ventilatie). Airstacken kan dan ook niet voorkomen dat patiënten beademingsafhankelijk worden.

Als slijmophoping het belangrijkste probleem is, kan airstacken worden gecombineerd met handmatige (manuele) hoestondersteuning.

Indicatie Airstacken

Airstacken is geïndiceerd bij ALS-patiënten die:

  • een Vitale Capaciteit hebben van minder dan 50% van voorspeld of 1.5 liter,
  • en/of een hoestkracht (Peak Cough Flow) van minder dan 270 liter/minuut,
  • of een verhoogd risico lopen op atelectasevorming (dichtvallen van de longblaasjes) door een hoge productie van sputum (zoals bij luchtweginfecties, rokers) bij een verminderde hoestkracht.

Voorwaarde voor effectief airstacken is dat de patiënt in staat is de stembanden te sluiten, dus lucht kan vasthouden met open mond.
Chronisch obstructief longlijden is een relatieve contra-indicatie wegens het theoretische risico op pneumothorax.

De techniek van airstacken

Bij het airstacken worden de volgende stappen doorlopen:

  1. De ALS-patiënt zit comfortabel, met het hoofd gesteund.
  2. De neus-mondkap of een mondstuk wordt geplaatst en in positie gehouden.
  3. De ALS-patiënt ademt in en houdt de adem vast door het sluiten van de stembanden.
  4. De patiënt wordt gevraagd opnieuw in te ademen.
  5. Op dat moment wordt de beademingsballon eenmaal rustig ingeknepen. Let erop dat de de borstkas omhoog gaat en de wangen niet opbollen.
  6. De patiënt houdt opnieuw de adem vast door het sluiten van de stembanden.
  7. Stappen 4,5 en 6 worden herhaald (2 of 3 keer, afhankelijk van de haalbaarheid naar oordeel van patiënt en therapeut) tot maximale inademing.
  8. De neus-mondkap wordt verwijderd en de patiënt ademt uit.
  9. Het bovenstaande wordt 5 keer herhaald.
  10. Aanbevolen wordt om dit 3-4 keer per dag volgens deze beschrijving uit te voeren.

Zolang de ALS-patiënt voldoende handfunctie heeft kan hij zelf airstacken. Ook moet de patiënt de instructies over het airstacken begrijpen en kunnen opvolgen. Als dit niet het geval is, dan is een helper nodig.

Onderhoud en reiniging

Voor het airstacken wordt gebruik gemaakt van een airstackballon, een verbindingsslang en een mondstuk of mond-neusmasker. De airstackballon moet jaarlijks vervangen worden.

Voor de verbindingsslang en het mondstuk of mond-neusmasker van een patiënt geldt: Reinig en desinfecteer het masker of het mondstuk en de slang dagelijks in een sopje met afwasmiddel. Daarna goed afspoelen met water en laten drogen (de harmonicaslang kan men desgewenst slingeren om te laten drogen).
Als een mondstuk of mond-neusmasker door meerdere mensen wordt gebruikt (bijv. bij trainingen airstacken) geldt: Reinig en desinfecteer het mondstuk of masker na ieder gebruik met alcohol 70%.
Raadpleeg voor reiniging de gebruiksinstructie van de fabrikant.

Informatie van ALS behandelteams

De fysiotherapeut van het ALS behandelteam kan informatie en instructie geven over airstacken aan ALS- en PSMA-patiënten en hun mantelzorgers. Lees bijv. onderstaande factsheet van het ALS behandelteam van Revalidatiecentrum Vogellanden, Zwolle.

Factsheet Airstacken bij ALS Vogellanden

Bestellen (voor ALS behandelteams)

Voor airstacken worden de blauwe of groene airstack/ beademingsballonnen gebruikt, met mondstuk of kapje. Voor airstacken bij beademde patiënten geeft het CTB instructie. Bij invasief beademde patiënten mogen alleen groene airstackballonnen worden gebruikt. Informeer aub bij het CTB in uw regio.

Airstacksets zijn te bestellen bij leveranciers zoals Emdamed/ Emdacare en Vivisol. De vier CTB’s (Centra voor Thuisbeademing) kopen in bij leverancier Vivisol.

Lenen (voor ALS behandelteams)

De uitleenset bevat de juiste inhoud en is bedoeld voor ALS behandelteams die scholing willen geven. Klik hier om de airstackset te reserveren.

Protocol airstacken

Het protocol airstacken is opgenomen als bijlage van de ALS richtlijn fysiotherapie:

Bijlage 4 van de ALS richtlijn fysiotherapie: Protocol airstacken

Video

In onderstaande video geeft IC-verpleegkundige Piet van Lingen uitleg over airstacken.

Kikkeren als mogelijk alternatief

Voor sommige patiënten is airstacken lastig aan te leren. Kikkeren kan dan een alternatieve manier zijn om lucht te stapelen in de longen. Bij kikkeren neem je hapjes lucht die je vervolgens met de tong richting de longen duwt. Lees ook het webartikel over Kikkeren.

Carine Roos
  • logopedist, UMC Utrecht

Ik ben logopedist bij het ALS behandelteam van het UMC Utrecht. Binnen het project ALS Kennisplatform van ALS Centrum Nederland ontwikkel ik e-cursussen voor zorgverleners en geef ik trainingen voor thuiszorgmedewerkers.

Heeft u feedback op dit artikel? Laat het ons weten.