Lithium studie (LITRA)

Laatst bijgewerkt op 19 februari 2018

In 2009 heeft het ALS Centrum Nederland een studie gedaan naar de veiligheid en werkzaamheid van lithium bij mensen met ALS (LITRA studie). Lithium zou namelijk de achteruitgang door de ziekte vertragen en het leven verlengen. De LITRA studie heeft echter geen positief effect van lithium kunnen aantonen. 

Lithium is een medicijn dat al vele jaren gebruikt wordt door patiënten met manische depressiviteit. Het onderliggende werkingsmechanisme van lithium en het effect op mensen met ALS wordt gezocht in de neuroprotectieve kenmerken van lithium. Lithium onderdrukt de signaalstof inositol-monofosfatase-1 (IMP-1) waardoor de afbraak van potentieel schadelijke afvalstoffen door het eigen lichaam wordt bevorderd (autofagie). De bevindingen bij pathologisch onderzoek zoals eiwitinclusies (‘Bunina bodies’) bij ALS suggereren dat dit mechanisme een rol zou kunnen spelen. De hypothese is dus dat lithium de overleving en het beloop van ALS gunstig beïnvloedt door de bevordering van autofagie.

Op basis van een onderzoek in Italië leek lithium in muizen met ALS en in een kleine groep patiënten de functionele achteruitgang door de ziekte te vertragen en het leven te verlengen. De resultaten van dit onderzoek zijn beschreven in een wetenschappelijke publicatie in 2008. Twee andere studies naar de invloed van lithium op ALS konden dit effect niet aantonen. Deze studies hadden echter een relatief kleine groep proefpersonen, een korte behandelduur en geen placebogroep.

Daarom zijn eind 2008 de LITRA studie bij het ALS Centrum Nederland en de lithium trial in Groot-Brittannië (LiCALS) opgestart, waarbij een placebogroep en een langere behandelduur gebruikt werden. Door het vergelijken van bloedmonsters vóór het starten van de onderzoeksmedicatie en daarna is tevens geprobeerd meer inzicht te krijgen in het mogelijke werkingsmechanisme van lithium.

Details van de studie

De lithium trial LITRA ging eind 2008 van start en werd gecoördineerd vanuit het ALS Centrum Nederland en uitgevoerd in het Universitair Medisch Centrum Utrecht, het AMC in Amsterdam en het UMC St. Radboud in Nijmegen.

Het betrof een dubbelblinde, gerandomiseerde en placebo-gecontroleerde studie: de helft van de proefpersonen ontving lithium, de andere helft een placebo (tabletten zonder werkzaam geneesmiddel). “Dubbelblind” betekent dat noch de patiënt, noch de onderzoeksarts, noch iemand anders van het deelnemende studiepersoneel weet of de patiënt het onderzoeksmiddel of de placebo krijgt. “Gerandomiseerd” betekent dat de patiënt willekeurig wordt ingedeeld in de onderzoeksmiddel – of de placebo-groep. Beide groepen bestonden elk uit ongeveer 100 ALS-patiënten.

Resultaten van de studie

De LITRA studie naar het effect van lithium op het beloop van ALS is in juli 2011 beëindigd. Sinds november 2008 hebben er in het totaal 133 patiënten meegedaan. Helaas toont het onderzoek geen verschil aan in de functionele achteruitgang en overleving tussen patiënten die met lithium werden behandeld en patiënten die placebo (nepmedicijn) kregen. Dit resultaat wordt ondersteund door een soortgelijke conclusie van de lithium trial in Groot-Brittannië.

Dank

De LITRA studie heeft als eerste aangetoond dat de overleving bij ALS niet anders is bij het gebruik van lithium dan bij placebo. ALS Centrum Nederland heeft veel ervaring met het onderzoeken van medicijnen. Om te zorgen dat patiënten veilig mee kunnen doen en om snel een effect te kunnen vinden, worden de behandelgroepen al tijdens het onderzoek vergeleken (‘sequentiële analyse’).

Tijdens de LITRA studie is opnieuw gebleken dat deze methode heel geschikt is en dat Nederland een goed land is om dit soort onderzoek te doen. De bereidheid onder de patiënten met ALS om mee te doen is groot. Het ALS Centrum Nederland zal zich onverminderd blijven inzetten voor een betere behandeling en richt zich nu op nieuwe medicijnen.

De onderzoekers zijn de ALS patiënten die hebben meegedaan met de LITRA studie en hun naasten heel dankbaar aangezien zij ondanks een ernstige ziekte de moeite hebben genomen studiemedicatie te gebruiken en – indien mogelijk – de polikliniek te bezoeken.

Informatie

Meer informatie over de lithium studie is te vinden op de website van het Julius Center. Andere studies naar het effect van lithium bij ALS zijn te vinden op www.clinicaltrials.gov.

Dr. Esther Verstraete
  • aios neurologie, UMC Utrecht

Met behulp van MRI-onderzoek wil ik meer inzicht krijgen in de veranderingen die optreden in de hersenen door ALS en hierdoor meer te weten komen over het ontstaan en de verspreiding van de ziekte.

Heeft u feedback op dit artikel? Laat het ons weten.