Problemen bij het eten en drinken

Laatst bijgewerkt op 21 februari 2018

Door de afnemende werking van de spieren in het keelgebied kan er bij mensen met (bulbaire) ALS een moment komen waarbij eten en drinken op de gebruikelijke manier niet meer vanzelfsprekend zijn. De problemen met slikken en/of kauwen kunnen toenemen in de loop van het ziekteproces. De logopedist kan u tips geven om het kauwen en slikken zo veilig mogelijk (met minder kans op verslikken) te laten verlopen. De diëtist van het ALS behandelteam kan voedingsadviezen geven specifiek voor bij ALS en PSMA. 

Verslikken bij drinken

Verslikken komt bij ALS regelmatig voor. Dit gebeurt het vaakst bij dun vloeibare producten zoals water, koffie, thee, limonade, bouillon en melk. Bij gezonde personen wordt bij het slikken de luchtpijp in een reflex afgesloten en gaat het drinken via de slokdarm naar de maag. Bij ALS is de reflex om de luchtpijp af te sluiten niet altijd snel genoeg waardoor dun vloeibare producten de luchtpijp in kunnen lopen. Enkele druppels kunnen al een erg benauwd gevoel opleveren. Ophoesten wordt als vervelend en vermoeiend ervaren en gaat in de regel steeds moeilijker. De logopedist kan helpen om met het aanleren van een goede zithouding en andere adviezen het slikken beter te ‘timen’. Als logopedische adviezen niet het gewenste resultaat hebben, is het veiliger om geen dun vloeibare producten te gebruiken. Gebruikmaken van producten die van nature al wat dikker zijn (bijvoorbeeld karnemelk, yoghurt, vla, nectar, gebonden soep) is dan een goede oplossing. De spieren in de keel stellen zich dan beter in op het voedsel dat wordt aangeboden. Producten die dun vloeibaar zijn maar ook stukjes bevatten zoals heldere soep met groenten of balletjes, zijn vaak onveilig. Gebonden gezeefde soep is dan een betere keuze.

Verdikken

Om producten die dun vloeibaar zijn toch te kunnen gebruiken, kunnen deze verdikt worden met een verdikkingsmiddel in poedervorm. Hierdoor is het gebruik van bijvoorbeeld koffie t och mogelijk. De koffie is dan (licht) gebonden.  De diëtist kan de naam van een geschikt verdikkingsmiddel verstrekken.
N.B. Verdikkingsmiddelen worden niet vergoed door de ziektekostenverzekeraar.

Moeite met kauwen en/of slikken

De diëtist geeft u tips en adviezen over hoe u uw maaltijden kunt aanpassen zodat u volwaardige voeding kunt blijven eten en drinken. Aanpassingen zijn vooral mogelijk in de samenstelling en de bereidingswijze van het voedsel. Bij beginnende kauw- of slikklachten kunt u zachte voeding gebruiken. De kauwspieren blijven daarbij zolang mogelijk geactiveerd. Wanneer het kauwen moeizamer gaat, kan het nodig zijn dat uw voeding fijngemaakt wordt. Het kan dan beter zijn over te stappen op gemalen voeding. Later kunt u vloeibare voeding nodig hebben. Op dit blad vindt u praktische tips over zachte, gemalen en vloeibare voeding.

Zachte voeding

Broodmaaltijd

  • Eet brood zonder korst
  • gebruik royaal boter of margarine (zo maakt u het brood smeuïg)
  • beleg met smeerbaar beleg zoals jam, honing, pasta, stroop, smeerkaas, smeerworst, paté, leverkaas, salades, roerei,
    omelet, sandwichspread (om het brood smeuïg te maken)
  • vervang brood eventueel door pap (bij voorkeur pap met granen), fruitontbijt, drinkontbijt.

Warme maaltijd

  • Neem bij voorkeur een gebonden soep of gevulde soep. Deze leveren meer voedingsstoffen dan heldere soep. Als
    vulling kunt u soepballetjes, vis en goed gaargekookte, fijngesneden groenten gebruiken
  • Kies zachte vleessoorten zoals gehakt, worst, fijngesneden varkens- en kippenvlees
  • Verwerk vlees fijngesneden in ragout of stoofschotel/ovenschotel
  • Gebruik veel jus of andere sauzen.
  • Vermijd hard bakken of frituren
  • Vervang vlees door vis, ei of kaas
  • Kook of stoom de groenten goed gaar en prak ze eventueel fijn
  • Eet zacht gekookte aardappelen of aardappelpuree
  • Varieer met stamppotgerechten
  • Eet goed gaar gekookte rijst, macaroni
  • Neem zacht fruit zonder schil, eventueel fijngemaakt of gemixt met staafmixer/blender.
Coby Wijnen
  • Diëtist bij Diëtisten voor Spierziekten,

Heeft u feedback op dit artikel? Laat het ons weten.